Sai lầm của cha mẹ và cách dạy con ngoan

Làm bố mẹ không phải dễ dàng, không ai bỗng dưng trở thành những ông bố bà mẹ tốt. Làm bố mẹ cũng cần phải học. Có những bài học được rút ra từ chính những sai lầm để dạy con tốt hơn.
I. Những sai lầm nghiêm trọng:
1. Rầy la
Mỗi sáng bạn có phải nhắc nhở con mình cố gắng tập trung và kết thúc bữa sáng của bé? Rất nhiều phụ huynh phải trải qua quãng thời gian dài mệt mỏi và thậm chí khủng hoảng về chuyện ăn uống của con và họ luôn rầy la con về việc ăn uống. Tuy nhiên, thực tế thì rầy la con cái không phải là một phương pháp tích cực. Khi rầy la, chúng ta có thể khiến trẻ làm điều ngược lại và ngầm khiến trẻ hiểu rằng chúng sẽ lại bị nhắc nhở. Cách chúng ta theo dõi từng ly từng tý việc con làm đôi khi là không cần thiết.

2. Không giữ được bình tĩnh
 Mặc dù những hành động của con có thể làm bạn tức điên, nhưng không bao giờ được phép dạy con khi đang cáu giận. Quát mắng, chửi thề, mất tự chủ khi dạy con sẽ khuyến khích những hành vi không tốt của con trong quan hệ với bạn bè, gia đình như: La hét, cáu giận, bạo lực. Thay vào đó, hãy dành thời gian tĩnh tâm lại. Khi nào đã cảm thấy thật sự bình tĩnh, hãy thẳng thắn, ôn tồn nói chuyện với con. Lời nói của cha lúc đó sẽ có sức nặng.

3. Trừng phạt thể xác

Đánh con không giải quyết được vấn đề. Con bạn sẽ hiểu rằng người ta có thể giải quyết mâu thuẫn bằng vũ lực. Hãy nhớ rằng bạn đang dạy con chứ không phải thực thi quyền lực với con.

4. Phạt không đúng tội

Khi con vô tình đánh vỡ một đồ vật gì đó trong nhà, bạn mắng mỏ và đánh đòn sẽ khiến con nghĩ rằng cha mẹ quý đồ vật hơn quý mình. Khi con buồn bực mà đập vỡ đồ chơi, mắng mỏ không giải quyết được vấn đề gì cả. Hãy yêu cầu con tiết kiệm tiền để mua đồ chơi mới.

5. Trả lời quá vắn tắt
Một sai lầm nghiêm trọng và khá khó chịu mà nhiều cha mẹ phạm phải là buộc trẻ phải tuân theo điều gì đó đơn giản bởi vì bố mẹ đã nói thế. Nói với con những câu như “bởi vì bố/mẹ đã nói thế” không giúp trẻ hiểu được “tại sao”, không làm trẻ hiểu được nguyên nhân của vấn đề mà chỉ hàm ý là “bố/mẹ đang bảo con phải làm gì”. Điều đó cho thấy sự thiếu tôn trọng của cha mẹ dành cho trẻ trong khi thực tế thì sự tôn trọng đó là rất cần thiết đối với trẻ. Chính vì thế, hãy dành thời gian để giải thích cho con hiểu tại sao bạn lại yêu cầu con làm điều gì đó và chỉ dùng giọng nói nghiêm khắc khi thực sự cần thiết.


6. Coi nhẹ trẻ
Thực tế thì trẻ em thông minh hơn người lớn tưởng. Bạn không cần phải dùng “giọng trẻ con” hoặc lựa chọn những từ quá đơn giản khi nói chuyện với bé để chúng lắng nghe bạn. Trẻ em học hỏi bằng cách lắng nghe người khác nói chuyện. Việc bạn cố đơn giản hóa một cách không cần thiết thể hiện rằng bạn đang coi nhẹ trẻ.
7. Luôn bận rộn làm gì đó
Trẻ thích được cảm thấy rằng mình quan trọng. Để trẻ biết điều đó cũng là điều vô cùng cần thiết. Nếu bạn đang nói chuyện với con thì hãy bỏ điện thoại xuống và thực sự lắng nghe những gì con nói.
8. Nói quá nhiều
Nghiên cứu đã chỉ ra rằng não bộ của người trung bình chỉ có thể “tiêu hóa” được 5 đến 9 vấn đề cùng một lúc. Đó là lý do chính vì sao trẻ em có vẻ không lắng nghe hoặc hay quên khi chúng ta nói quá nhiều mỗi khi đưa ra các hướng dẫn cho trẻ. Sẽ hiệu quả hơn nhiều nếu cha mẹ tách mọi việc ra để giải thích và cho trẻ những hướng dẫn đơn giản.
9. Trách móc
Nếu bạn đang cố gắng khuyến khích trẻ thu dọn đồ chơi hoặc chuẩn bị sẵn sàng để đi siêu thị thì hãy cố gắng tránh sử dụng giọng nói mang tính trách móc. Trẻ em không được sinh ra với sự thấu cảm có sẵn cho nên trẻ học điều đó qua cách bố mẹ thể hiện nó. Đó là lý do vì sao việc trách móc trẻ để thể hiện “quan điểm của bạn” sẽ không phải là một biện pháp hiệu quả.
10. Đe dọa
Mục tiêu của chúng ta trong quá trình giáo dục và nuôi dưỡng trẻ là tạo nên những con người biết tự mình suy nghĩ chứ không phải là chỉ biết làm theo. Đe dọa để trẻ làm điều gì đó có thể gây tổn thương đến lòng tự trọng của trẻ và điều đó khá nguy hiểm. Thực tế là hành động này có thể làm lung lay nền tảng an toàn và hạnh phúc mà bạn muốn mang lại cho trẻ.

11. Mâu thuẫn

Cùng một hành vi của con những bạn lại thể hiện hai thái độ khác nhau với hai cách xử lý khác nhau khiến con cảm thấy khó hiểu và không “tâm phục khẩu phục”.

Nếu có một lần bạn cười khi con nói bậy, lần khác bạn lại mắng và áp dụng hình thức kỉ luật, con sẽ không hiểu được thế nào là đúng. Tốt nhất bạn nên đặt ra các quy tắc và cùng con thực hiện nghiêm chỉnh các quy tắc đó.

12. Hối lộ con

Nếu bạn hứa hẹn cho con một phần thưởng khi hướng dẫn con làm theo lời chỉ dẫn của mình, con bạn sẽ nghĩ rằng cứ làm sai đi, rồi sửa lại nhất định sẽ được phần thưởng. Trong khi mong muốn của cha mẹ là muốn con hành động đúng ngay từ lần đầu tiên.


13. Chống lại mẹ

Điều quan trọng là cha mẹ phải thống nhất trong cách dạy con. Nếu cứ khi mẹ mắng cha chạy lại bênh (hoặc ngược lại), trẻ sẽ vin vào một điểm tựa mà không biết vâng lời. Chính vì thế đừng bao giờ phê phán cách giáo dục của vợ/chồng trước mặt con hoặc trước mặt mọi người. Nếu có điểm nào chưa thống nhất hãy bàn bạc riêng với nhau.

14. Không hiểu rõ vai trò làm cha

Đừng bao giờ cảm thấy bạn đang ép buộc trẻ hay quá khắt khe với trẻ. Bạn là cha mẹ và cha mẹ có nghĩa vụ phải dạy dỗ con vâng lời. Quyết định của bạn mang tính bắt buộc và con có nghĩa vụ phải làm theo. Sau này khi con lớn lên bạn có thể chia sẻ những cảm nghĩ của bạn khi buộc phải làm điều đó. Chắc chắn con bạn sẽ hiểu và cảm ơn bạn.

15. “Chụp mũ” cho con

Đừng có lúc nào cũng chụp mũ cho con kiểu: “Con luôn là đứa vội vàng ẩu thả”, “con thật đãng trí, suốt ngày đánh mất đồ…”. Hãy lắng nghe ý kiến của con trước khi mắng mỏ hay buông lời nhận xét.

16. Thuyết giảng

Khi con làm sai, bạn đừng nói một tràng về lỗi lầm của con cũng như các giá trị mà con cần đạt đến. Chẳng hạn, khi con không làm bài tập về nhà, bạn lên giọng thuyết giảng về các giá trị của giáo dục. Con bạn sẽ không hiểu mục đích cha mẹ nói nhiều vậy để làm gì, và rất dễ nổi cáu. Bạn nên nói chuyện với con theo cách gần gũi, nhẹ nhàng.

17. So sánh với người khác

Đừng bao giờ kích con bằng những kiểu so sánh như: “Sao con cũng có điều kiện học hành như thằng Nam mà lại không đạt được thành tích cao như nó?”, “Sao chị con chơi piano giỏi thế mà con lại không bằng một nửa của chị?”… Những kiểu so sánh “khiêu binh khích tướng” như vậy gần như không có tác dụng mà còn làm cho trẻ mặc cảm, tự ti, ghen tị và phá vỡ mối quan hệ của con với người được so sánh.


II. Để con yêu ngoan ngoãn

1. Với 3 kỹ thuật dạy trẻ dưới đây, bạn không cần la mắng hay đánh con nhưng phải luôn bình tĩnh và kiên định, để giúp con loại bỏ các hành vi tiêu cực và cuộc sống gia đình dễ chịu hơn.
"Con muốn ăn bánh. Con muốn ăn bánh" cho dù chúng ta nghe thấy lời này từ con mình hay con người khác thì kèm theo đó thường là những tiếng gào thét có thể vang vọng khắp siêu thị hay cửa hàng tạp hóa. Khi trẻ bước vào tuổi teen thì những âm thanh này sẽ chuyển thành "Con muốn quần áo mới. Con muốn một chiếc ô tô...". Bố mẹ sẽ làm gì? Làm thế nào chúng ta dập tắt được những cuộc chiến này và làm cho cuộc sống của mình hòa bình hơn một chút?
Người Trung Quốc cổ có câu: "Bố mẹ nương tay dễ bị con cái lấn lướt". Rõ ràng, một số "khuôn khổ" cho trẻ là cần thiết để giữ hòa bình và hạn chế sự hỗn loạn.


Nhất quán
Triết lý đằng sau kỹ thuật nhất quán là chúng ta không muốn châm ngòi cho những cuộc tranh cãi và cuộc chiến với con cái mình. Kỹ thuật này cực kỳ hiệu quả miễn là bạn kiên định với nó và nhớ sử dụng bất cứ khi nào có thể. Kỹ thuật này nên sử dụng tốt nhất khi một đứa trẻ mè nheo, gào thét hay nằn nì. Nó có thể được sử dụng để dập tắt hầu hết các hành vi không tích cực. Kỹ thuật này có thể hiệu quả với trẻ nhỏ, trẻ lớn, thậm chí cả các em tuổi teen.
Thực hiện nó như thế nào? Bố mẹ đáp lại hành vi tiêu cực của trẻ với một thông báo đơn giản và bình tĩnh. Khi trẻ tiếp tục hành vi đó, bố mẹ nhắc lại câu thông báo chính xác với ngữ điệu đều đều. Bố mẹ phải giữ được sự bình tĩnh và kiên định.
Ví dụ:
Trước khi thực hiện kỹ thuật nhất quán:
Con: Con muốn kẹo! (gào lên)
Bố mẹ: Không, chúng ta đi thôi.
Con: Nhưng con muốn kẹo (khóc)
Bố mẹ: Thôi nào, không kẹo kiếc gì. Đặt nó xuống. (mức độ cáu tăng lên)
Con: Con muốn kẹo, con muốn kẹo!
Bố mẹ: Chúng ta cần về nhà ngay bây giờ. Nào, đi thôi.
Con: Nhưng con muốn kẹo này cơ. (giậm chân xuống đất)
Bố mẹ: Được rồi, được rồi, mẹ sẽ mua. (rất khó chịu)
Khi thực hiện kỹ thuật kiên quyết:
Con: Con muốn kẹo!
Bố mẹ: Hôm nay không mua kẹo. (giọng bình tĩnh)
Con: Nhưng con muốn kẹo!
Bố mẹ: Hôm nay không mua kẹo. (vẫn điềm tĩnh)
Con: Con muốn kẹo! Con muốn kẹo cơ!
Bố mẹ: Hôm nay không mua kẹo. (vẫn điềm tĩnh)
Và cuối cùng, trẻ phải từ bỏ. Qua thời gian, kỹ thuật này sẽ ngày càng trở nên đơn giản và hiệu quả hơn.
Kỹ thuật nhất quán hiệu quả vì trẻ sẽ chán nản và học được rằng rên rỉ và mè nheo không giúp chúng có được điều mình muốn.
Là người quyết định
Khi đối phó với tình huống khó, chúng ta phải duy trì sự kiên quyết trong vai trò làm cha mẹ của mình. Cuộc chiến bố mẹ-con có thể cực kỳ dễ tổn thương, vì thế không có gì khó hiểu vì sao chúng ta dễ dàng đầu hàng. Liệu chúng ta sẽ thốt lên bằng lời rằng mình bỏ cuộc hay chỉ để ý nghĩa đó tồn tại trong đầu và bọn trẻ có thể nhận ra? Con cái hiểu bố mẹ và có thể đọc được ta nghĩ gì. Trẻ sẽ có cách để biết liệu chúng sẽ thắng hay thua trong cuộc chiến với cha mẹ.
Với quyết tâm, chúng ta sẽ có thêm sức mạnh để dập tắt các hành vi tiêu cực. Nó không đòi hỏi phải cằn nhằn hay la mắng nhưng nó huy động sức mạnh nội lực - khi bố mẹ là người có quyền trong các tình huống. Một tình trạng khá phổ biến là bố mẹ lo lắng hay căng thẳng về việc tranh giành quyền quyết định với con cái, nhưng bằng sự quyết tâm trong lòng chúng ta có thể ngăn chặn điều đó.
Tập trung vào mặt tích cực và phớt lờ sự tiêu cực.
Chỉ cần đến siêu thị gần nhà bạn có thể thấy những ví dụ về việc bố mẹ thưởng cho sự la hét của con bằng những hình thức chú ý. Thường thứ trẻ muốn nhất chỉ là thu hút được sự chú ý của bố mẹ. Bao nhiêu tiếng khóc là thật sự và bao nhiêu chỉ là giả vờ?
Một thống kê cho thấy chỉ có 75% bà mẹ và khoảng 50% các ông bố ôm con tuổi đến trường hằng ngày. Điều đó không có gì ngạc nhiên khi trẻ quyết định phải hành động ra ngoài khuôn khổ để lôi kéo sự chú ý của bố mẹ mình. Bằng cách tập trung chú ý đến con khi chúng cư xử tốt, bạn sẽ giảm được việc chúng cảm thấy cần phải "làm gì đó" để chúng ta phải chạy tới và nói chuyện với con. Tập trung vào con khi chúng tốt, và ít chú ý khi chúng bộc lộ quá khích sẽ giảm các hành vi thể hiện khao khát như mè nheo.
Bằng cách sử dụng 3 bí mật nuôi dạy con trong cuộc sống hằng ngày, bạn sẽ bắt đầu thấy nhiều hành vi tích cực và ít hành vi tiêu cực hơn ở trẻ. Hãy duy trì tính nhất quyết với 3 bí quyết trên và đừng bỏ cuộc.

2. Bé Nhím kể với bạn: "Mẹ tớ là chúa nói nhiều, mỗi lần mẹ la mắng, bắt làm gì, tớ chỉ muốn bịt tai". Là cha mẹ, chắc chắn, nhiều lần bạn cũng tự hỏi là nên nói thế nào cho con cái nghe. Câu trả lời rất đơn giản: Hãy nói ít đi một chút.
Các bé quá quen với vô số những mệnh lệnh, nhắc nhở, thúc giục, thậm chí đe dọa mà cha mẹ dành cho chúng từ sáng đến chiều nên chúng đã “điếc” tai, không muốn nghe gì nữa.
Một bé nói: “Khi mẹ cháu nói đến câu thứ hai là cháu đã quên câu thứ nhất”. Một bé khác thì nói với mẹ: “Con hỏi mẹ ngắn gọn thì mẹ lại trả lời rất dài”. Nếu chúng ta trả lời con cái càng ngắn gọn và chính xác thì câu trả lời càng có hiệu quả và tránh được va chạm.
Bạn nên tập nói ngắn gọn theo phương châm “Hãy nói một tiếng thôi”. Nghĩa là nói chính xác, đừng nói dài dòng. Thí dụ: Cháu Hải đi từ đường vào, bên ngoài trời mưa, cháu mang cả giày bẩn vào nhà. Bà mẹ thấy vậy, sẽ la lên: “Mẹ đã nói con bao nhiêu lần khi vào nhà phải cởi giày ra mà. Coi sàn nhà kìa, sạch chưa? Con tưởng mẹ không có việc gì làm sao? Con lơ đãng và làm biếng quá”. Như thế, Hải không nghe nữa.
Bà mẹ của Hải có thể nói một cách ngắn gọn và hiệu quả hơn, không cần kèm theo những lời trách mắng làm cháu khó chịu. Chỉ cần nhắc một tiếng thôi: “Giày” hoặc “Con hãy bỏ giày ra”. Không cần phải nhắc đi nhắc lại và cũng không cần bực dọc trách mắng.
Bạn có thể nhắc lại tiếng “Giày” to thêm một chút cho cháu chú ý, nhưng không kèm theo những lời chỉ trích. Sở dĩ phương châm “Hãy nói một tiếng thôi” có hiệu quả là vì nó nhắm vào việc chứ không nhắm vào người. Nhắm vào người thì cháu hay quay lưng lại và tìm cách chống chế. Các cháu không thích mệnh lệnh và cũng không thích nói nhiều, nhất là trách mắng. Một cháu nhỏ đã nói với mẹ: “Chỉ cần mẹ ra lệnh là con đã muốn cãi lại mẹ”. Các cháu sẽ đáp ứng tích cực hơn nếu bạn giải thích cho cháu một cách vắn tắt cần phải làm gì thay vì cứ lên án, ra lệnh hoặc đe dọa.
Những câu nên nói
Nên nói: “Con mang sách này trả lại thư viện ngay hôm nay”, thay vì: “Đem sách này trả lại thư viện ngay tức khắc. Con không biết là phải trả từ năm ngày nay rồi sao?”. Hoặc giục con đi học, nói: “Xe buýt sắp tới trong năm phút”. Thay vì: “Lấy áo khoác mau lên. Sao con chậm chạp thế? Cứ để mẹ giục mãi”.
Bạn nói: “Cái chuồng con chó Nu đã lâu ngày không quét đó con”, thay vì: “Sao con cứ quên quét chuồng chó hoài vậy? Con muốn cho nó sống dơ hả? Quét ngay không thì mẹ không cho đá banh chiều nay”.
Có thể nói: “Chiều nay con chơi nhiều rồi, bây giờ về đi thôi.”, thay vì: “Có về ngay không, không về mai mẹ không cho con chơi với bạn nữa.”.
Theo kinh nghiệm của nhiều bậc cha mẹ, hãy dạy con cái mà không làm cho các cháu ngượng hoặc xấu hổ. Nhiều khi giải thích ngắn gọn với cháu rồi nên tránh đi nơi khác cho cháu dễ nghe lời hơn. Không nên đứng như trời trồng trước mặt con, bắt nó phải thực hiện mệnh lệnh ngay lập tức. Có lần, Bi làm đổ sữa ra bàn, mẹ bình tĩnh đưa cho cháu cái giẻ và bảo: “Con lau đi cho sạch bàn” rồi và tránh đi nơi khác cho cháu khỏi ngượng. Và Bi đã lau rất sạch chỗ sữa đó.
Nguồn tin: Thanh Nga (Tổng hợp) từ   website : kienthucphunu

tìm hiểu thêm :
làm cha mẹ tốt